Tin tức - Sự kiện / Nhận định/Ý kiến chuyên gia
Thực phẩm Việt: Tìm cách giữ “tay chèo” giữa “sóng cả”
Ngày đăng: 02/10/2015

Không thể phủ nhận sức mạnh của thực phẩm Việt trong lòng người tiêu dùng nói chung. Nhưng điều đó có thể sẽ không duy trì được lâu, khi các mấu nối trong hệ thống từ sản xuất đến chế biến, phân phối còn rời rạc.

 

 
Chợ nổi Cái Răng (Cần Thơ). Ảnh minh họa: vietnamonline.com
 
Hộ chăn nuôi: Không thể chỉ nói chung chung
 
Nói đến cái khó của hộ chăn nuôi, các phương tiện truyền thông đã nói đến nhiều. Nào là chuyện ký kết các hiệp định thương mại tự do sẽ mở cửa rộng hơn nữa cho sản phẩm nhập ngoại nhảy vào cạnh tranh với hàng nội địa; rồi công nghệ nước ta còn nhiều yếu kém và chưa được áp dụng rộng rãi. Bên cạnh đó, vấn đề vốn gặp nhiều khó khăn mà cả bên bán lẻ, doanh nghiệp chế biến, hộ chăn nuôi đều phải lo lắng khi nhắc đến chuyện làm việc với ngân hàng. 
 
Bên lề Hội nghị “Kết nối các doanh nghiệp sản xuất - phân phối thực phẩm Việt Nam an toàn và chất lượng” do Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt nam tổ chức tại Hà Nội ngày 25/9/2015, ông Nguyễn Văn Tài - Phó Chủ tịch Hội Chăn nuôi và Tiêu thụ gà đồi Ba Vì, vừa là hộ trực tiếp chăn nuôi, vừa là người làm quản lý - chia sẻ thêm một thách thức không nhỏ khác mà sản phẩm Việt đang phải đối mặt: sản phẩm chất lượng khá cao, nhưng ra thị trường thì bị đánh đồng.
 
Điều này thực tế cũng không phải câu chuyện gì mới. Chuyện hàng nhập lậu đội lốt hàng Việt đã diễn ra từ lâu mà đến nay vẫn chưa có cách khắc phục hữu hiệu, từ hoa quả như cam, nho, quýt, xoài…, rau củ quả như khoai tây, đến mỹ phẩm, sữa, đồ hiệu nhái lẫn gia cầm nhập lậu tìm cách “bịt mắt” người tiêu dùng.
 
Lỗi ở đâu thì đương nhiên có khá nhiều nguyên nhân. Nhưng chắc chắn đó là một phần hệ quả từ việc sản phẩm Việt chưa được nhận diện thương hiệu, bảo hộ một cách thích đáng, để rồi khi bị cạnh tranh không lành mạnh thì chỉ đành biết “sống chung với lũ” và khuyến cáo người tiêu dùng “nhanh tay tinh mắt”.
 
 
Một nguyên nhân khác là do kênh phân phối hàng Việt thiếu hẳn một hệ thống chuyên nghiệp. Lâu nay, các hộ chăn nuôi đã quá quen thuộc với kiểu chờ người đến gom hàng mà hầu như không nắm được tình hình thị trường, thiếu sức mạnh thương lượng và có thể bị chèn ép giá. Một số hộ nông dân lại chọn cách tự mình phân phối khi dùng xe đạp hay xe máy chuyên chở hàng trực tiếp từ nông thôn lên thành phố bán ngoài chợ, những nơi hàng hóa thường tạp nham, lẫn lộn, càng không thể bàn đến việc gây dựng thương hiệu ở đó.
 
Ông Tài thừa nhận, các bên sản xuất và phân phối vẫn chưa gặp được nhau. Bên doanh nghiệp đòi hỏi chất lượng sản phẩm cao, các hộ chăn nuôi cũng đã cam kết, nhưng đi đến ký kết hợp đồng thì vẫn chưa được mà cơ bản vẫn thả nổi theo thị trường.
 
Ông cho hay, có nhiều nguyên nhân, ở cả hai bên. Nhưng về phía người chăn nuôi thì cũng phải thừa nhận là vấn đề chất lượng sản phẩm còn nhiều vướng mắc. Người chăn nuôi dù có cam kết với doanh nghiệp nhưng vẫn muốn lợi nhuận cao hơn nữa và đôi khi tìm cách qua mặt thị trường. Mặc dù cam kết sản phẩm chất lượng, nhưng trong quá trình chăn nuôi có thể vẫn còn điểm nào đó chưa đi vào thực chất.
 
Gà nuôi thả trên đồi Sóc sơn
 
 
Lợn được nuôi tại trang trại sinh học (Hợp tác xã Hoàng Long, Hà Nội)
 
Ông cũng cho rằng, để thời gian tới có kết quả tốt hơn thì trước hết, chính người chăn nuôi phải chuyển đổi nhận thức trong sản xuất. Đồng thời, cả doanh nghiệp và nhà nước cùng có sự can thiệp hỗ trợ các hộ chăn nuôi phát triển trong thời gian tới để gia tăng số lượng thực phẩm sạch đúng tiêu chuẩn có mặt nhiều hơn nữa trên thị trường. Bởi hiện nay, để ra được thị trường quốc tế còn cả một chặng đường rất dài, khi chưa thể khẳng định được thực phẩm Việt đã đáp ứng đủ hết các tiêu chuẩn chưa, ông Tài chia sẻ. Hiện các hộ chăn nuôi mới đảm bảo được nguồn gốc xuất xứ của giống nuôi. Khó khăn nhất là đảm bảo nguồn gốc thức ăn bởi quá nhiều sản phẩm trên thị trường, mà người nông dân lại không có trình độ chuyên môn phân tích được thức ăn nào là đảm bảo chất lượng.
 
Ông Tài kiến nghị, các cấp, ngành có cơ chế tạo điều kiện cho người chăn nuôi thuận lợi trong quá trình sản xuất cũng như tiêu thụ sản phẩm, nhưng cần phải can thiệp thực chất vào vấn đề, chẳng hạn, về trực tiếp với các hộ chăn nuôi để xem khó khăn ở đâu, vướng mắc ở chỗ nào, và tìm cách tháo gỡ, chứ không thể chỉ nói chung chung như trước đây.
 
 
 
 
Bà Vũ Thị Hậu - Phó Tổng giám đốc Công ty CP Nhất Nam, sở hữu chuỗi siêu thị Fivimart - chia sẻ tiêu chí để sản phẩm của doanh nghiệp, hộ sản xuất có thể vào quầy hàng siêu thị: có đầy đủ giấy chứng nhận pháp lý, giấy chứng nhận sản phẩm còn hiệu lực và kết quả siêu thị kiểm tra thực tế ở cơ sở. Ngoài ra, còn yêu cầu về bao bì, tem nhãn… theo đúng quy định, tiêu chuẩn. Nhưng quan trọng hơn cả chính là sản phẩm phải được người tiêu dùng đánh giá cao.
 
Doanh nghiệp chế biến: Giá thành sản xuất còn cao
 
Về phía doanh nghiệp thu mua và chế biến, ông Vũ Trọng Nghĩa - Chủ tịch HĐQT Công ty CP TM và Đầu tư Biển Đông ( Nam Định) - cũng chia sẻ công ty ông đang cho xây dựng nhà máy mới, nên rất hiểu những khó khăn các doanh nghiệp gặp phải trong quá trình tìm vốn.
 
 
Sản phẩm gà sạch mang đến Hội nghị
 
Ông cho hay, như nhiều lĩnh vực khác, doanh nghiệp trong ngành nông nghiệp cũng luôn khó khăn về nguồn vốn. Khi đầu tư công nghệ hiện đại để đảm bảo tính cạnh tranh thì đòi hỏi nhiều vốn, nhưng để thuyết phục được các tổ chức tín dụng rất khó khăn. Bởi vì không phải tổ chức tín dụng nào cũng hiểu về đầu tư trong ngành nông nghiệp và chuyên ngành nông nghiệp. Nên chỉ giải trình thôi cũng không hề dễ dàng.
 
Do đó, doanh nghiệp phải tìm đến đúng những ngân hàng có thế mạnh trong ngành. Chẳng hạn doanh nghiệp của ông đang tiếp xúc với một số ngân hàng như ngân hàng Công Thương, ngân hàng Nông nghiệp. Phải tiếp xúc với nhiều ngân hàng một lúc vì với doanh nghiệp, đầu tư dàn trải và thời gian kéo dài sẽ dẫn đến tình trạng không hiệu quả.
 
Một trong những vấn đề khi vay vốn ngân hàng là phải có tài sản đảm bảo. Nhưng với dự án lớn, như nhà máy của ông dự kiến có chi phí 300 tỷ đồng, thường không thể đảm bảo được. Do đó, doanh nghiệp cũng phải thuyết phục ngân hàng chấp nhận tài sản hình thành từ vốn vay sẽ là tài sản đảm bảo, và dự án vay vốn phù hợp đúng với xu thế thị trường và hướng phát triển của nền kinh tế.
 
Tuy nhiên, yếu tố rất đáng quan tâm là lợi nhuận tương lai hình thành từ các dự án nông nghiệp đang đụng phải bức tường thành lớn là “thói quen” hoạt động độc lập của chính doanh nghiệp Việt. Ông Ichiro ABE, cố vấn cao cấp về xúc tiến đầu tư FIA-MPI, cũng từng nhận xét: “Doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam không có sự liên kết ngang, hoạt động độc lập, vẫn kiểu tự tôi  làm tất cả. Thông tin họ tiếp cận được rất hạn chế.” Chính vì vậy, lợi nhuận trong hệ thống bị phân phối một cách bất hợp lý, giá thành sản xuất bị đẩy lên cao và do đó, sản phẩm Việt càng trở nên khó cạnh tranh với các sản phẩm nước ngoài có giá bán có thể còn thấp hơn nữa. 
 
 
 
 
Chia sẻ cùng khó khăn với doanh nghiệp và hộ chăn nuôi, bên lề Hội nghị, bà Đinh Thị Mỹ Loan - Chủ tịch Hiệp hội bán lẻ Việt Nam - cho rằng đứng trước cánh cửa hội nhập, điều quan trọng là doanh nghiệp Việt phải đứng vững trước sự cạnh tranh khốc liệt, luôn phải tìm cách để sản phẩm không đi vào lối mòn mà cần đột phá về công nghệ. Điều này các nhà chăn nuôi đã làm được, nhưng chưa đủ, mà cần nhiều hơn nữa, mạnh mẽ hơn nữa, để giảm giá thành một cách tối đa, và tích cực quảng bá, giới thiệu sản phẩm đến người tiêu dùng. Không thể trông đợi lâu dài vào thói quen yêu thích mặt hàng tươi sống cũng như mặt hàng truyền thống của người tiêu dùng. Bởi thị trường và thị hiếu sẽ luôn vận động. Thế hệ trẻ có thể không giữ được niềm yêu thích và trung thành với các món ăn truyền thống như các thế hệ trước. Vì vậy, chỉ có đổi mới, đổi mới liên tục, kể từ sản xuất đến chế biến, bao bì, phân phối để tăng cường sức cạnh tranh.
 
Nói thì ngắn gọn vậy, nhưng đổi mới không phải câu chuyện dễ dàng. Bởi đàn gà vẫn còn phải chịu đến 14 loại thuế phí. Theo báo cáo của Chính phủ “nạn sách nhiễu, tham nhũng vặt còn phổ biến, gây bức xúc trong xã hội”. Và cũng bởi “người nông dân vốn chưa quen kỷ luật lao động cao”, như nhận định của TS Lê Đăng Doanh.
 
 
Lục Kiếm (songmoi.vn)
Nhà tài trợ - thành viên

Dong ho - Đồng hồ - Đồng hồ nữ - Dong ho nu