Tin tức - Sự kiện / Nhận định/Ý kiến chuyên gia
Với TPP: nhà đầu tư nước ngoài có thể kiện chính phủ ở giai đoạn tiền thành lập
Ngày đăng: 14/09/2016

Mặc dù các hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư (BIT) và các hiệp định thương mại tự do (FTA) trước đây đều đã có cơ chế cho phép nhà đầu tư kiện chính phủ (cơ chế ISDS), nhưng một khi Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) có hiệu lực, nhà đầu tư nước ngoài có thể sẽ được kiện Chính phủ ngay ở giai đoạn tiền thành lập.

 

 

 

Được sự hỗ trợ của Quỹ Châu Á trong khuôn khổ dự án “Hỗ trợ hiệp hội hoạt động hiệu quả vì sự phát triển năng động và toàn diện tại Việt Nam” do chính phú Úc tài trợ, Sáng 13-9, tại TPHCM, Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam đã tổ chức hội thảo "Nâng cao chất lượng hoạt động phản biện, góp ý xây dựng chính sách pháp luật".

 

Hội thảo đã thu hút sự quan tâm tham dự của hơn 100 đại biểu đại diện các doanh nghiệp thành viên Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam cũng như các doanh nghiệp trong ngành, đại diện Bộ Công Thương và Sở Công Thương Tp.HCM, đại diện các Hiệp hội ngành hàng cùng đông đảo phóng viên của các cơ quan thông tấn báo chí sẽ tới tham dự và đưa tin.

 

 

Các chủ đề tham luận chính bao gồm tham luận Hội nhập và mở cửa thị trường với ngành bán lẻ Việt Nam qua hoạt động phản biện, góp ý xây dựng chính sách - pháp luật (Bà Đinh Thị Mỹ Loan, Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ VN), tham luận Cơ hội và thách thức khi tham gia các Hiệp định thương mại thế hệ mới (Ông Trần Bá Cường, Trưởng phòng WTO, Vụ CSTM Đa Biên, Bộ Công Thương) và Báo cáo Hoạt động phản biện góp ý xây dựng chính sách - pháp luật của Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam: Phương pháp tiếp cận thực tế (Bà Nguyễn Thị Cẩm Tú - Phó TTK Hiệp hội các nhà bán lẻ VN)./.

 

 

 

Theo Trần Bá Cường, Trưởng phòng WTO, Vụ CSTM Đa Biên, Bộ Công Thương, dịch vụ phân phối cam kết trong WTO chỉ chịu sự điều chỉnh của các nghĩa vụ trong Hiệp định thương mại về dịch vụ (GATS). Khi xảy ra vi phạm, nhà đầu tư nước ngoài không được phép kiện chính phủ, mà phải thông qua việc yêu cầu nhà nước mình mang quốc tịch khởi kiện chính phủ đã vi phạm (cơ chế chính phủ kiện chính phủ). Trong khi đó, trong Hiệp định TPP, dịch vụ này bị ràng buộc cao hơn. Cụ thể, trong TPP, tại phụ lục I của Chương dịch vụ và chương đầu tư, dịch vụ phân phối được cam kết dưới dạng hiện diện thương mại (mode 3), thuộc sự điều chỉnh của Chương đầu tư. Khi bị vi phạm nghĩa vụ (chẳng hạn vi phạm nghĩa vụ đối xử quốc gia (Điều 9.4, chương đầu tư) và bị thiệt hại có thể chứng minh được, nhà đầu tư đó có thể được phép khởi kiện trực tiếp Chính phủ sở tại ra trọng tài quốc tế theo cơ chế ISDS của hiệp định này.

 

  Mặc dù cơ chế khởi kiện ISDS là không mới, đã được cam kết ở hầu hết các BIT và FTA mà Việt Nam ký kết trước đây. Tuy nhiên, trong TPP, cơ chế này có thêm nhiều nghĩa vụ mới. Một trong những nghĩa vụ đó là cho phép nhà đầu tư nước ngoài có thể kiện chính phủ ở giai đoạn tiền thành lập, khi mà nhà đầu tư đang trong giai đoạn lập dự án đầu tư, bị cơ quan cấp giấy phép đầu tư áp dụng những biện pháp vi phạm hiệp định, gây thiệt hại cho nhà đầu tư. Ông Cường cũng cho biết thêm rằng, trên thực tế, việc cho phép nhà đầu tư nước ngoài khởi kiện trong giai đoạn tiền thành lập đã được cam kết trong Hiệp định Thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ (BTA) và Hiệp định xúc tiến và bảo hộ đầu tư Việt Nam – Nhật Bản (BIT), nhưng dường như nhiều cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư ở địa phương chưa nắm được hoặc chưa hiểu sự tồn tại này. Ngoài những nghĩa vụ trên, nhiều nghĩa vụ khác liên quan đến bảo hộ đầu tư cũng đã được cam kết trong TPP, chẳng hạn như cam kết về cơ chế Ratchet (chỉ tiến không lùi). Do vậy, đây là những điểm mà các cơ quan quản lý đầu tư, cấp phép đầu tư ở các địa phương cần lưu ý.  

  Ông Cường cũng đưa ra thêm một số ví dụ cụ thể minh họa cho trường hợp này. Chẳng hạn, trong quá trình xem xét, thẩm định, đánh giá dự án đầu tư của doanh nghiệp, cơ quan cấp phép đầu tư của Việt Nam ở địa phương có thể có cam kết cấp đất cho nhà đầu tư nước ngoài để mở cơ sở bán lẻ, dưới dạng lời hứa hoặc ký những thỏa thuận ghi nhớ (Memorandum of Understanding). Tuy nhiên, sau khi nhà đầu tư tiến hành các công việc cần thiết để triển khai dự án như xây dựng thiết kế, ký hợp đồng xây dựng, thuê chuyên gia quản lý dự án, lập kế hoạch mua bán hàng hóa với các nhà cung ứng,  v.v…, chính quyền địa phương sau đó lại không cấp đất cho nhà đầu tư này, mà cấp đất cho một nhà đầu tư của Việt Nam mà không có lý do chính đáng, gây phân biệt đối xử. Khi đó, nhà đầu tư này có thể xem xét khởi kiện chính quyền dựa trên nghĩa vụ đối xử quốc gia (NT) ở giai đoạn tiền thành lập. Trên thế giới, những vụ kiện này tuy không nhiều nhưng cũng đã từng diễn ra. Do vậy, các cán bộ cấp phép đầu tư, cơ quan quản lý đầu tư địa phương cần hết sức lưu ý vấn đề này khi thực thi Hiệp định TPP.

   Trước đây, trong quá trình thực thi một số Hiệp định BIT và BTA, Việt Nam cũng đã bị một số nhà đầu tư nước ngoài khởi kiện. Chẳng hạn như vụ nhà đầu tư Hà Lan (Việt kiều quốc tịch Hà Lan) Trịnh Vĩnh Bình khởi kiện chính quyền Việt Nam liên quan đến các dự án ở Vũng Tàu;  Vụ Bệnh viện DialAsie (nhà đầu tư Pháp) kiện chính phủ Việt Nam; Công ty South Fork (có vốn đầu tư Hoa Kỳ) khởi kiện Chính phủ Việt Nam ra Trọng tài quốc tế về dự án xây dựng khu du lịch nghỉ dưỡng South Fork tại tỉnh Bình Thuận (khởi kiện theo Hiệp định thương mại song phương Việt Nam - Hoa Kỳ). Do vậy, khi thực thi TPP, các cơ quan quản lý nhà nước ở địa phương cần phải thận trọng hơn, tránh bị khởi kiện vì cho dù khi thắng kiện, Chính phủ sẽ phải trả một khoản tiền lớn cho hội đồng trọng tài, thuê luật sư và những khoản tiền khác.

 
Để tránh gặp phải những vụ kiện tương tự xảy ra trong thời gian tới khi thực thi TPP, ông Cường cho rằng việc hiểu đầy đủ các nghĩa vụ, cam kết về dịch vụ, đầu tư trong Hiệp định TPP là hết sức quan trọng nhằm tránh những đối xử không phù hợp khi thực thi hiệp định. Bên cạnh đó, ngay từ khi xem xét, phê duyệt các dự án đầu tư, cấp giấy phép cho các dự án, các địa phương, đặc biệt là các công chức thực thi cần phải cân nhắc kỹ và tính toán để tránh tranh chấp đầu tư quốc tế không đáng có, gây tốn kém tiền bạc, công sức. Ngoài ra, khi phát hiện ra sự việc, địa phương cần báo sớm cho các Bộ, ngành để vào cuộc sớm.

  Cũng theo chia sẻ của giới phân tích, nếu Nhà nước bị thua kiện thì tiền bồi thường chính là tiền thuế của người dân, doanh nghiệp. Trên thế giới, đã có một số trường hợp một số nước như Nam Phi, El Salvador, Bolivia do thua kiện nhiều đã quyết định chấm dứt các thỏa thuận quốc tế mà họ đã ký với các nước khác vốn cho phép nhà đầu tư các nước này được sử dụng các ủy ban trọng tài quốc tế. Tuy nhiên, việc ra khỏi hệ thống này không phải là việc đơn giản. Phần lớn các thỏa thuận quốc tế có các “điều khoản mặt trời lặn” (“sunset clauses”) cho phép thỏa thuận quốc tế vẫn có hiệu lực trong vòng 10 năm, thậm chí 20 năm sau khi thỏa thuận bị chấm dứt.

 
Tại hội thảo, theo giới phân tích, thị trường bán lẻ Việt Nam hiện rất còn nhiều tiềm năng phát triển, do đó nếu TPP có hiệu lực thì sẽ có thêm nhiều nhà bán lẻ ngoại lớn khác bước vào thị trường trong nước. Mặt khác, sau 5 năm kể từ khi TPP có hiệu lực thì "hàng rào" đánh giá nhu cầu kinh tế (ENT) như hiện nay áp dụng cho các thành viên WTO sẽ bị loại bỏ cho các nước TPP. Khi đó, các nhà bán lẻ nước ngoài sẽ thuận lợi hơn trong việc mở các điểm bán lẻ và một khi đã mở cửa, cam kết “Ratchet” của TPP không cho phép rút lại việc tự do hóa của mình.

 Cũng theo thông tin từ hội thảo, kết thúc năm 2015, tổng mức bán lẻ hàng hóa ước đạt 2.469,9 nghìn tỉ đồng (tương đương hơn 109,77 tỉ đô la Mỹ), tăng 10,6% so với cùng kỳ năm ngoái và dự báo đến năm 2020 sẽ đạt khoảng 179 tỉ đô la Mỹ.

 

Như vậy rõ ràng thị trường bán lẻ trong nước đang tăng trưởng nhanh và có doanh số lớn hơn khá nhiều so với dự báo của nhiều nhà bán lẻ và các công ty tư vấn quốc tế đánh giá.

 

 

 

Nhà tài trợ - thành viên

Dong ho - Đồng hồ - Đồng hồ nữ - Dong ho nu